Korkutan tablo: İntihar edenlerin sayısında devasa artış!
TÜİK verilerine göre Türkiye’de intihar nedeniyle yaşanan ölümler 2016’da 3 bin 193 iken, 2024’te 4 bin 460’a çıktı. Aynı dönemde kaba intihar hızı yüz binde 3,94’ten 5,22’ye yükseldi. Uzmanlar, intiharların “önlenebilir” olduğunu vurgulayarak sosyal, ekonomik ve yapısal sorunlara işaret etti...
Korkutan tablo:
İntihar edenlerin sayısında devasa artış
GENÇ ERİŞKİNLİK DÖNEMİ RİSK GRUBU İÇERİSİNDE
TÜİK’in 2024 verileri, hayatına son verenlerin yüzde 13,7’sinin 25-29 yaş, yüzde 13,1’inin ise 20-24 yaş aralığında olduğunu gösteriyor. WHO, dünya genelinde 15-29 yaş arası kişilerde intiharın en büyük üçüncü ölüm nedeni olduğunu belirtirken; Türkiye’deki istatistikler de bu yaş grubundaki riskin yüksekliğini doğruluyor.
"TEK NEDENE BAĞLANAMAZ, YAPISAL KOŞULLARLA İLİŞKİLİ"
Türkiye
Psikiyatri Derneği Genel Başkan Yardımcısı Doç. Dr. Gülin Özdamar Ünal,
bu rakamların toplum ruh sağlığı açısından ciddi bir uyarı niteliğinde
olduğunu belirtti. Artışın tek bir nedene bağlanamayacağını, aksine
birbiriyle iç içe geçmiş çok sayıda etkenin bir araya geldiğini
vurgulayan Ünal, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Ekonomik baskılar, artan
zorlu yaşam koşulları, işsizlik ve güvencesizlik duygusu, geleceğe dair
belirsizlik bireylerin psikolojik dayanıklılığını zayıflatan başlıca
faktörler arasında yer alıyor. Buna toplumda artan şiddet olayları,
güvenlik duygusunun zedelenmesi ve travmatik yaşantıların yaygınlaşması
da eklendiğinde ruhsal yük daha da artıyor. Sosyal yalnızlaşmanın
derinleşmesi, dijital ortamlarda olumsuz içeriklere maruz kalma ve ruh
sağlığı hizmetlerine erişimdeki eşitsizlikler de tabloyu daha karmaşık
ve ağır hale getiriyor. Bu nedenle intihar artışını yalnızca bireysel
bir sorun olarak değil, aynı zamanda toplumsal ve yapısal koşullarla
yakından ilişkili bir halk sağlığı meselesi olarak değerlendirmek
gerekiyor.”
YAŞAM EĞRİSİ ÜZERİNDEKİ KRİTİK DÖNEMLER
Ruhsal hastalıkların hâlâ çoğu zaman görünmez kılındığını ifade eden Doç. Dr. Ünal, yardım arama davranışının önemine değindi:
“Araştırmalar
intiharın yaşam eğrisi üzerinde iki dönemde belirgin biçimde arttığını
göstermektedir: Genç erişkinlik ve ileri yaş. Genç erişkin dönemde
kimlik gelişimiyle ilgili zorlanmalar, akademik ve mesleki baskı,
işsizlik, ilişki sorunları ve psikiyatrik hastalıkların ilk kez ortaya
çıkması öne çıkan risk faktörleri arasındadır. İleri yaşta ise tablo
daha sessiz ama en az o kadar kritik bir biçimde ilerler; kronik
hastalıklar, yalnızlık, kayıplar ve bağımlılık hissiyle birlikte
tedaviyi reddetme, hayati öneme sahip ilaçları kullanmama, yeme-içmeyi
bırakma gibi ‘pasif intihar’ olarak tanımlanan davranışlar görülebilir
ve bunlar çoğu zaman fark edilmeden ilerler.”
YÜKSEKÖĞRETİM MEZUNLARINDA SEKİZ YILDA YÜZDE 120 ARTIŞ
TÜİK’in eğitim durumuna göre intihar verileri, tablonun yalnızca düşük eğitim gruplarıyla sınırlı olmadığını gösterdi. 2024’te intihar sonucu yaşamını yitiren 4 bin 460 kişinin 840’ı yükseköğretim mezunuydu. Bu sayı toplam vakaların yüzde 18,8’ine karşılık geldi. Yükseköğretim mezunu kişiler arasında erkeklerin sayısı 681, kadınların sayısı ise 159 oldu.
Veriler, 2016’ya kıyasla yükseköğretim mezunları arasındaki artışın da dikkat çekici olduğunu ortaya koydu. 2016’da intihar sonucu yaşamını yitiren yükseköğretim mezunu kişi sayısı 382 iken, bu sayı 2024’te 840’a çıktı. Böylece yükseköğretim mezunları arasındaki intihar vakaları sekiz yılda yaklaşık yüzde 120 arttı.
MEDYANIN KORUYUCU ROLÜ: PAPAGENO ETKİSİ
Vakaların kamuoyunda sunuluş biçiminin önemine dikkat çeken Doç. Dr. Ünal, haber dilinin taklit davranışını tetikleyebileceği (Werther Etkisi) konusunda uyarılarda bulundu:
“Doğru bir dil ve sorumlu bir yaklaşım benimsendiğinde medyanın koruyucu bir rol üstlenmesi mümkündür. ‘Papageno Etkisi’ olarak adlandırılan bu yaklaşım, kriz yaşayan bireylerin destekle güçlenebileceğini ve çözüm yollarının var olduğunu gösteren içeriklerin koruyucu etki yaratabildiğini ortaya koyuyor. Temel mesele yalnızca haber vermek değil, nasıl haber verildiğidir. WHO’nun sorumlu habercilik ilkeleri doğrultusunda; yöntem ve yer detaylarından kaçınılması, sansasyonel dil kullanılmaması ve mutlaka destek kaynaklarının görünür kılınması büyük önem taşıyor.”
“EN AĞIR KRİZDE BİLE MÜDAHALE MÜMKÜN”
İntiharın engellenebilir bir sorun olduğunu hatırlatan Ünal, çözümün kolektif bir sorumluluk olduğunu belirtti:
“Bu
süreci engellemek devleti, yerel yönetimleri, medyayı ve eğitim
sistemini kapsayan bütüncül bir yaklaşım gerektirir. Ruh sağlığı
hizmetlerinin erişilebilirliğinin artırılması, birinci basamakta
psikiyatrik değerlendirme kapasitesinin güçlendirilmesi ve kriz
anlarında destek sağlayacak mekanizmaların yaygınlaştırılması önemli
adımlardır. Asıl belirleyici olan, kriz anında orada bulunan insanların
bu durumu fark edebilecek ve uygun şekilde müdahale edebilecek biçimde
eğitilmesidir. Çünkü insan teması, çoğu zaman en güçlü koruyucu etkidir.
Toplumsal duyarlılığın artırılması, yardım arama davranışının
desteklenmesi ve ruhsal hastalıklara yönelik damgalamanın azaltılması bu
sürecin vazgeçilmez parçalarıdır. En ağır kriz anlarında bile müdahale
mümkündür ve erken destek çoğu zaman belirleyici olur.”
Yıllara Göre İntihar Vakaları (TÜİK Verileri)
• 2016: 3 bin 193
• 2017: 3 bin 168
• 2018: 3 bin 342
• 2019: 3 bin 476
• 2020: 3 bin 710
• 2021: 4 bin 194
• 2022: 4 bin 218
• 2023: 4 bin 89
• 2024: 4 bin 460
Not: Bu haberde yer alan veriler TÜİK istatistiklerinden derlenmiştir. Eğer siz veya bir yakınınız ruhsal bir zorluk içindeyse, lütfen en yakın sağlık kuruluşuna başvurun veya 182 üzerinden destek randevusu oluşturun. Yalnız değilsiniz.
Meral Danyıldız / Birgün